پرورش اندام و مکملهای غذایی

عوارض جانبی استروئيدها

   عوارض جلدی و پوستی

   پوست به عنوان وسيعترين ارگان بدن در برابر عوارض جانبی استروئيدها بسيار آسيب پذير است. مشخص ترين تاثير اين دسته از داروها بر روی پوست به صورت ناهمواری و زبر شدن پوست ديده مي شود که اين عارضه غالبا برگشت ناپذير است. عارضه ديگری که معمولا با مصرف استروئيدها در پوست نمايان مي شود آکنه و جوشهای پوستی است. در صورتی که پوست شخص در حالت طبيعی صاف و عاری از جوش باشد ، با مصرف استروئيدها احتمال بروز آکنه وجود داشته و در صورتی هم که فرد در حالت طبيعی از جوشهای پوستی رنج مي برد ، مصرف استروئيدها شرايط را به مراتب بدتر می کند . عوارض جانبی استروئيدها مستقيما به ميزان مصرف و همچنين ويژگيهای منحصر به فرد ژنتيکی افراد بستگی داشته و از فردی به فرد ديگر متفاوت است اما در يك كلام می توان گفت که آکنه و کلا عوارض جانبی پوستی ناشي از مصرف استروئيدها بيشتر در زنان ديده می شود.

   پارگی شديد و کشيدگی پوست نيز با مصرف اين داروها ديده می شود که اين عارضه غالبا مربوط به اثرات مستقيم دارو نبوده و در اثر افزايش ناگهانی و سريع حجم رخ مي دهد . تنها راه مقابله قطعی با اين عارضه تعديل سرعت رشد حجمي عضلات است که البته اين ترفند چندان هم مورد پسند ورزشکاران نمی باشد.

    استفاده از کرمها و ژلهای نرم کننده نيز در کاهش شدت اين عارضه مفيد واقع مي شود.

   ريزش موی سر و طاسی

   مصرف استروئيدها باعث طاسي سر نمي شود اما در مورد كساني كه مستعد ريزش مو و طاسي سر باشند باعث تشديد عارضه يا بروز زودرس اين عارضه مي گردد. برخي از استروئيدها در بدن به راحتي تبديل به « دي هيدروكسي تستوسترون » مي شوند و اين تركيب باعث تشديد ريزش مو در انسان مي گردد. نكته اميدوار كننده اينكه ريزش موس سر كه متعافب مصرف استروئيدها در انسان رخ مي دهد ، به طور طبيعي ، 99 درصد موقتي بوده و با قطع مصرف دارو به مرور زمان بر طرف مي گردد.

   عوارض فيزيكي و جسمي

   مصرف طولاني مدت استروئيدها و مخصوصا استروئيدهايي كه خواص آندروژنيك قدرتمندي نيز داشته باشند ،هم در زنان و هم در مردان باعث بروز و افزايش حالتهاي تهاجمي و رفتارهاي خشونت آميز و حتي باعث افزايش بروز رفتارهاي غير اجتماعي مي گردد. بساري از ورزشكاران از اين عارضه استقبال كرده و آن را به حساب فوايد و اثرات مثبت اين قبيل داروها مي نويسند اما حقيقت اين است كه اين عارضه ، بيشتر از انكه مفيد باشد مضر خواهد بود.

   خشم و عصبانيت در بسياري از موارد باعث برهم خوردن روابط دوستي و بروز رفتارهاي غير قابل كنترل در فرد مي شود. بهترين راه حل براي اين مشكل محدود كردن مصرف استروئيدها و مخصوصا استروئيدهاي آندروژن خواهد بود.

از ديگر عوارض اين داروها مي توان به احساس سرخوردگي و افسرگي هاي رواني ناشي ار آن اشاره كرد. زماني كه فرد با مصرف اين داروها به جثه تنومند و عضلات ستبر و برجسته خود مي نارد ، كاملا خشنود و راضي است اما با قطع دارو  و با افت محسوس شرايط آرماني  دچار افسردگي مي شود.

   بروز علايم زنانگي در مردان

   مصرف افراطي تستوسترون موجب مي شود تا قسمت اعظمي از اين تركيب در بدن تبديل به استروژن و هورمونهاي جنسي زنانه شده و منجر به بروز برخي علائم زنانگي نظير : تمايل بدن به ذخيره سازي چربي در نواحي اطراف شكم و باسن ، ژنيكوماستي و حتي شل  شدن عضلات در مردان مي گردد.

   اين علايم معمولا زماني رخ مي دهند كه فرد پس از يك دوره نسبتا طولاني مصرف استروئيد ، مصرف دارو را قطع كرده و همزمان با قطع دارو از داروهاي افزاينده ترشح طبيعي هورمون تستوسترون نيز استفاده نكرده باشد . در اين مرحله ميزان استروژن موجود در خون بالا بوده و ميزان ترشح طبيعي هورمونهاي مردانه نيز تحت تاثير مصرف استروئيدها به شدت كم شده و در نتيجه امكان بروز عارضه علايم زنانگي در مردان نيز به شدت بال مي رود.

   به منظور جلوگيري از اين عارضه و به حداقل رساندن امكان بروز آن در ورزشكاران مي توان به همراه استفاده از اين دارئها از داروهاي آنتي استروژن نظير : « نولوادكس » ، « پروويرون » ، « تسلاك » و غيره استفاده كرد.

   بروز علايم مردانگي در زنان

   از جمله عوارض برگشت ناپذير اين دارو كه اغلب در زنان نيز بروز مي كند افزايش رشد موهاي زايد در بدن و صوت ، خشونت و كلفتي صدا ، بزرگي كليتوريس ، بروز اختلالات قاعدگي ، ريزش موي سر ، افزايش غير قابل كنترل ميل جنسي ، آكنه ، اضطزاب ، افسردگي ، افزايش حالتهاي تهاجمي ، و بروز عوارض نگران كننده جلدي است. اين علايم معمولا با مصرف طولاني مدت آندروژنها در بدن رخ داده و شدت آن نيز از فردي به فرد ديگر متفاوت است.

   عوارض قلبي- عروقي

   احتمال بروز ناراحتي هاي قلبي نيز با مصرف استروئيدهاي آنابوليك و آندروژن افزايش مي يابد . مصرف اين استروئيدها باعث افزايش کلسترول خون و در نتيجه باعث ايجاد تنگی عروق شده و سلامت فرد را به مخاطره می اندازد. برای پيشگيری از افزايش بی رويه ميزان کلسترول مضر خون ضروری است که قبل از اقدام به مصرف استروئيدها از پزشک معالج خود کسب تکليف کنيد. همچنين توصيه می شود که در طول دوره ها نيز مرتبا با پزشک خود در ارتباط باشيد. ورزشکاران جوان کمتر در معرض خطر قرار دارند اما به هر حال عمل به توصيه های بالا ضامن سلامت شما در طول زندگی خواهد بود.

   از ديگر عوارض اين داروها مي توان به افزايش فشار خون و افزايش سريع وزن بدن اشاره کرد.   ذکر اين نکته نيز خالی از لطف نيست که با قطع مصرف دارو معمولا ميزان کلسترول خون نيز به حد طبيعی باز مي گردد.

ژنيکوماستی

   همانگونه که قبلا نيز توضيح داده شد اين عارضه که عموم از آن با نام نوک سينه نيز ياد مي کنند عبارت است از رشد و بزرگی نامتعادل يکی از پستانها و يا هر دوی آنها در مردان که معمولا با درد و تجمع چربی در نوک سينه ها و تشکيل غده سفت در اين ناحيه نيز همراه است. اين عارضه بر اثر بر هم خوردن تعادل هورمونی و به دنبال افزايش ميزان هورمونهای جنسي زنانه در بدن مردان رخ داده و يکی از نامطلوب ترين عوارض استروئيدهاست که مخصوصا برای کسانی که قصد شرکت در رقابتها را دارند ، بسيار عذاب آور است.

   اين عارضه در مراحل اوليه و با مصرف داروهايی نظير : « نولوادکس» و « پروويرون » قابل درمان است اما در مراحل پيشرفته تر ، عمل جراحی تنها درمان قطعی اين عارضه خواهد بود.

اختلال در رشد قدی

   مصرف استروئيدها به جز « اکساندرولون » و « اتيل استرنول » اگر چنانچه در سنين رشد قدی انسان اتفاق بيافتد ، با محدود و متوقف کردن رشد طولی استخوانها ، باعث توقفرشد قدی و در نتيجه کوتاه قدی مفرط خواهد شد و به همين علت نيز مصرف اين داروها تحت هيچ شرايطی در سنين نوجوانی توصيه نمي شود.

سر درد

   مصرف استروئيدها و همچنين مکملهای حاوی اين قبيل داروها غالبا منجر به بر هم خوردن تعادل هورمونی و منجر به بروز عوارض جانبی ناگواری از قبيل سردرد می شود. اين عارضه معمولا در اثر افزايش فشار خون درامنگير فرد مي گردد. به منظور کاهش درد می توان از مسکن هايی نظير : « آسپرين» و « آدويل » بهره گرفت.

اختلالات کليوی

   بسياری از استروئيدها اثرات جانبی ناگواری بر عملکرد و حتی سلامت کليه ها دارند. اين عارضه نيز همانند ديگر عوارض در اثر مصرف افراطی و يا مصرف طولانی مدت اين داروها در انسان رخ می دهد.کليه ها معمولا در پاکسازی سموم ناشی از مصرف اين داروها نقشی به خصوص داشته و با افزايش مصرف آنها ، کليه ها نيزمتحمل فشار سنگين شده و اين امر به همراه دو عامل ديگر يعنی افزايش فشار خون و بر هم خوردن تعادل آب و الکتروليت که اين عارضه نيز غالبا متعاقب مصرف آنابوليکها در بدن ظاهر می شود ، موجب بروز ناراحتی و حتی نارسايی کليوی می گردد.

نارسايی کبدی

   عارضه نارسايی کبدی غالبا در اثر مصرف استروئيدهای خوراکی رخ می دهد. بيماری موسوم به «peliosis hepatis» به ندرت رخ مي دهد اما در صورت اتفاق افتادن ، حيات و زندگی فرد را به طور جدی در معرض مخاطره قرار مي دهد. از علائم اين بيماری می توان به خونريزی های شکمی اشاره کرد که با بروز اين علامت مصرف دارو را حتما بايد قطع کرد. 

اختلال در سيستم ايمنی

  برخی از استروئيدها نظير « تستوسترون » باعث تضعيف سيستم ايمنی بدن شده و زمينه را برای فعاليت ويروسها و باکتريها مساعدتر می کند. بدن به تدريج نسبت به دريافت دزهای مصرفی استروئيدها سازگاری پيدا کرده و با قطع مصرف آنها دچار ضعف و ناهماهنگی می شود. به همين علت نيز توصيه می شود که در دوره های قطع مصرف از خسته کردن بدن و انجام فعاليتهای بدنی شديد خودداری شود. شخص با قطع مصرف معمولا در برابر عفونتهای ويروسی ، ذاتالريه و حتی سرما خوردگی آسيب پذيرتر می شود.

ناتوانی جنسی

   با اولين تجربه مصرف استروئيدها ، فرد افزايش قوای جنسی را تجربه می کند اما اين حالت متاسفانه گذرا بوده و بدن به زودی نسبت به دريافت دزهای بالای استروئيدها اعتياد پيدا می کند. مردان با مصرف طولانی مدت اين داروها با کم شدن ميل و قوای جنسی و حتي با بروز اختلال در برقراری روابط جنسی موفقيت آميز با همسر خود مواجه می شوند که البته اين عوارض تا حدودی با مصرف داروهايی نظير: « Gonakor »  و « HCG » قابل پيشگيری و درمان هستند.

   با قطع مصرف دارو ، سطح تستوسترون در خون نيز به شدت کم می شود. « Tribestan»  يکی از موثرترين داروهايی است که به منظور احيای دوباره ترشح طبيعی تستوسترون در بدن ، ساخته شده و بسيار نيز کارامد عمل می کند.

افزايش فشار خون

   مطمئن ترين روش برای کنترل فشار خون ، مراجعه به پزشک خواهد بود. افزايش يا کاهش فشار خون ، هيچ علائم  مشخصه و بارزی ندارد که بتوان بدون مراجعه به پزشک و کنترل آن با فشارسنجهای طبی به وجود و بروز اين عارضه پی برد. اما به هر حال علائمی همچون : سردرد ، بي خوابی ، اختلالات بينايي و اختلالات تنفسی را مي توان جزو علائم اوليه اين عارضه ذکر کرد.

   افزايش فشار خون معمولا به دنبال افزايش احتباس آب و املاح در بدن رخ مي دهد. توجه داشته باشيد که استرس ، تمرين زدگی ، پرخوری و از همه مهمتر حبس نفس در هنگام ليفت کردن وزنه های سنگين نيز می تواند منجر به عارضه فشار خون بالا شود.

درد معده و ناراحتيهای گوارشی

   استروئيد های خوراکی و خصوصا « آناپولون » ، « پريموبولان» ، « وينسترول »  و « ديانابول » غالبا منجر به اين عارضه می شود. اين عارضه معمولا با حالت تهوع ، اسهال  و استفراغ همراه است. برای پيشگيری از اين عارضه می توان استروئيدهای خوراکی را به همراه وعده های غذاِی مصرف کرد .

احتباس آب و املاح

   اغلب استروئيدها با احتباس آب و املاح در عضلات باعث افزايش حجم و همچنين متورم شدن عضلات مي گردند . دربسياری از موارد ، اين تاثير استروئيدها را نمي توان نوعی عارضه جانبی قلمداد کرد چرا که با افزايش احتباس  آب و املاح در عضلات ، قدرت و حجم عضلاتی نيز به خوبی افزايش  می يابد. اما مشکل اساسی افزايش احتباس آب و املاح در بدن در محيط خون و پوست پديدار می شود. اين  عارضه باعث بروز ناراحتی های قلبی-عروقی شده و همچنين موجب پف آلود شدن صورت و اندامها می گردد. 

                          صادق سلامی